"Кагадзееўская" іскра

7 красавіка споўніцца 100 гадоў з дня нараджэння народнага артыста Беларусі Аляксея Пятровіча Кагадзеева. З любоўю і ўдзячнасцю ўспамінаюць пра яго дзве яго вучаніцы − Галіна Пятроўна Луцэвіч і Ніна Іосіфаўна Ламановіч.

− Лічу, мне вельмі пашанцавала ў жыцці − сустрэць такога настаўніка! − кажа народная артыстка Беларусі, галоўны хормайстар Вялікага тэатра Ніна Іосіфаўна Ламановіч. − У Аляксея Пятровіча было вельмі мала студэнтаў, бо ён служыў Вялікаму тэатру, быў галоўным хормайстрам (цяпер я сама ведаю, які гэта каласальны фронт працы!), але працаваў на палову стаўкі і ў Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (цяпер – акадэмія музыкі), куды паступіла і я. Усіх ізноў прыбылых студэнтаў размеркавалі па педагогах, і я адна-адзіная трапіла да Аляксея Пятровіча Кагадзеева. Так распарадзіўся сам лёс! Натуральна, што іншага шляху, акрамя як прыйсці ў Вялікі тэатр, у мяне і не было. Менавіта тут я знікала, пачынаючы з 1-га курса. Праўда, знаёмства наша з Аляксеем Пятровічам выйшла надзвычай пацешным.

Вядома, для мяне Кагадзееў быў чалавекам-легендай. Яшчэ ў вучылішчы я пазнаёмілася з яго цудоўнай кнігай “Тэхніка харавога дырыжыравання” (1968), мабыць, лепшай сярод прац па хормайстарскім мастацтве. Лепшай, таму што ў той час наогул нічога не было напісана ў дапамогу будучым хормайстрам. Менавіта ў гэтай кнізе я і ўбачыла фатаграфіі Аляксея Пятровіча. Для мяне гэта быў не чалавек – Бог!

І вось на 1-м курсе я атрымала расклад маіх заняткаў з Кагадзеевым. Сумленна прыходзіла ў аўдыторыю ў прызначаны мне час, але выкладчык чамусьці ўсё не з'яўляўся на ўроках. А я ж заўсёды па жыцці была прыкладным і дысцыплінаваным чалавекам, і для мяне такія паводзіны былі вельмі дзіўнымі. Аказалася, што Аляксей Пятровіч гэтак жа чакаў мяне цэлы месяц на занятках, праўда, у іншым класе і ў іншы час. Дэканат памяняў расклад, а мы, першакурснікі, не ведалі пра гэта і, нібы сляпыя кацяняты, прытрымліваліся старога графіка. І неяк я нават і не сцяміла ўдакладніць: а дзе, уласна, настаўнік?..

Але хочацца сказаць пра чалавечыя якасці Аляксея Пятровіча. Ён жа папросту мог пайсці ў дэканат і заявіць, што яго студэнтка і носа не паказвае на заняткі. Але не! Аднойчы дзяжурная ў інтэрнаце мне паведаміла: спусціцеся ўніз, вас чакае выкладчык. Спускаюся − стаіць невысокага росту мужчына ў футравай шапцы і зімовым паліто. Сам Кагадзееў, народны артыст Беларусі, прыйшоў па сваю студэнтку, якая ніяк не магла яго знайсці! (Усміхацца.) Так мы і пазнаёміліся.

Я вельмі ганаруся тым, што з'яўляюся вучаніцай Аляксея Пятровіча! Можна сказаць, што ён «унук», а я «праўнучка» выбітнага рускага хормайстра Міхаіла Георгіевіча Клімава! Бо Кагадзееў скончыў аспірантуру ў Пецярбургу ў хормайстра і педагога, прафесара, народнай артысткі Расіі Лізаветы Пятроўны Кудраўцавай, якая была вучаніцай Клімава. І калі Аляксей Пятровіч, зусім малады, прыехаў у Мінск, яго адразу ж прызначылі галоўным хормайстрам у беларускім Вялікім, таму што да яго не было тут кіраўніка хору са спецыяльнай хормайстарскай адукацыяй. І яго школа харавога дырыжыравання сапраўды ашаламляльная − без серыі “падманных рухаў”, вельмі выразная рука.
Калі я была на 3-м курсе кансерваторыі, ён прыцягнуў мяне да працы над операй «Лаэнгрын» Рыхарда Вагнера, а ўжо выпускалася я з уласным спектаклем «Дон Паскуале» Гаэтана Даніцэці. Аляксей Пятровіч не баяўся рызыкаваць, даваў працаваць самастойна. Як педагог ён ніколі не прымушаў студэнтаў вучыцца, прытрымліваўся прынцыпу: захоча чалавек – будзе і хадзіць, і займацца. Цікава, што калі я ступіла на сцежку выкладання, у мяне з'явілася дакладна такая ж сістэма. Калі чалавек хоча чамусьці навучыцца, ён абавязкова навучыцца.

Аляксей Пятровіч быў адукаваным чалавекам, вельмі шмат чытаў і нас любіў знаёміць з навінкамі літаратуры. У той час у тэатры павінны былі праходзіць палітзаняткі, вось у гэтыя гадзіны ён і дзяліўся сваімі думкамі аб прачытаным, а таксама знаёміў з прыгожымі і мудрымі цытатамі вялікіх людзей. Ён быў досыць цікаўным чалавекам, не зацыкленым толькі на хоры: іграў на баяне, вадзіў машыну і катаўся на веласіпедзе.

− Аляксей Пятровіч быў чалавекам вельмі гуманным, сціплым, тактоўным, мудрым, – працягвае Галіна Пятроўна Луцэвіч, якая прапрацавала ў Вялікім тэатры Беларусі хормайстрам 45 гадоў – з 1968 па 2013 гады. − У яго была свая – «кагадзееўская» іскра ў працы з хорам. Галоўнай адметнай рысай яго было ўменне даць свабоду пеўчаму голасу. Ён валодаў надзвычайным талентам дырыжора, а з калектывам займаўся вельмі карэктна, мэтанакіравана, захапляючы кожнага цікавай творчай працай, дзе ўсё падпарадкоўвалася Яе Вялікасці музыцы. Калектыў хору пад яго кіраўніцтвам праслухаў велізарную колькасць запісаў. А ў якасці пеўчага адпачынку Аляксей Пятровіч любіў прачытаць лекцыі, напрыклад, пра шкоду алкаголю або вялікіх музыкантаў. Гэта быў захоплены, улюбёны ў жыццё чалавек, займаўся спортам, любіў гумар, але, як і ўсіх таленавітых людзей, параніць яго было вельмі лёгка... Кагадзееў быў выдатным педагогам. З вялікім тактам і вытрымкай ён ставіўся да выхавання студэнтаў.

Запрасіўшы на працу ў тэатр, даваў магчымасць свабодна развівацца маладому спецыялісту. Я вучылася ў Аляксея Пятровіча з 3-га курса кансерваторыі. А ў 1968 годзе была запрошана ў беларускі Вялікі, дзе прапрацавала з ім увесь перыяд яго служэння тэатру.

Светлая памяць назаўсёды захаваецца пра гэтага выдатнага музыканта, чалавека, педагога ў мяне і ўсіх артыстаў хору, якія працавалі з ім. З гонарам магу ўсім сказаць: «Я – вучаніца Аляксея Пятровіча!»

18 красавіка ў памяць пра Аляксея Кагадзеева ў Вялікім тэатры Беларусі будзе паказана опера А.Барадзіна «Князь Ігар». Два свету − старажытнай Русі і полаўцаў – раскрываюцца ў рэжысуры Галіны Галкоўскай, якая адзначае: «Наша опера – светлая. Мы ніколі не дазволім сабе пазбавіць гледача надзеі. Спадзявання, што ў жыцці заўсёды перамагаюць любоў і высакароднасць...». За сілай харавых сцэн стаіць талент і энергія хормайстра Ніны Ламановіч. Немалое значэнне ў спектаклі аддадзена харэаграфічным сцэнам. За аснову «Палавецкіх скокаў» балетмайстар Юрый Траян узяў традыцыйную харэаграфію Міхаіла Фокіна. Рэжысёрская задума і музычная драматургія ў спектаклі (дырыжор-пастаноўшчык – Аляксандр Анісімаў) гарманічна дапаўняюцца візуальнымі элементамі – сцэнаграфіяй, касцюмамі, відэапраекцыяй (мастак-пастаноўшчык – Вячаслаў Окунеў, мастак па святле – Ірына Вторнікава, камп'ютарная графіка – Алена Ахрэменка).

У гэты вечар на сцэне – зоркі беларускай оперы: Уладзімір Громаў, Настасся Масквіна, Тарас Прысяжнюк, Станіслаў Трыфанаў, Андрэй Валенцій, Дар'я Гаражанка і інш. За дырыжорскім пультам – маэстра Юрый Караваеў.